CentrumEdukacyjnew Wielkich Drogach

Hasło „Wielkie Drogi z Trzebolą” w Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego notuje krótko, co we wsi jest. Wśród stacji kolejowej, poczty i telefonu wymieniona zostaje szkoła ludowa. To najstarszy znany dokument potwierdzający, że w Wielkich Drogach uczono dzieci.

Szkoła nie miała wtedy własnego budynku. Lekcje odbywały się w izbach użyczanych przez gospodarzy: w domu pana Barana, w domu pana Wieczorka i na wikarówce. Ten stan trwał ponad czterdzieści lat.

„Jest tu stacyja kol., poczta, telefon i szkoła ludowa.”

Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego, 1893

Rubryki wypełnione atramentem: Józef Kowalówka, czwarty rok nauki, urodzony w styczniu 1895 roku w Trzebolu, syn Józefa. Naukę codzienną zaczął w 1900 roku w jednoklasowej szkole ludowej w Pobiedrze. W rubryce „obyczaje” obie oceny półroczne brzmią: chwalebne.

To ten sam Józef Kowalówka, który w 1939 roku wstąpi do konspiracji, w czerwcu 1939 awansuje na majora, a jesienią 1943 obejmie komendę Obwodu Armii Krajowej Kraków-powiat. W 1996 roku szkoła weźmie imię formacji, którą dowodził.

Kartka przetrwała sto dwadzieścia lat, bo ktoś ją odłożył, a potem ktoś inny nie wyrzucił.

Skład komitetu zapisano w kronice: Józef Stolarz, Jacenty Wędzicha, Wojciech Lipczyński, Michał Lelek, Józef Malec, Jan Sikora, Tomasz Kowalówka, Piotr Kwiatek, Franciszek Kowalówka, Franciszek Czubaj.

Nazwisko Kowalówka pojawia się w tym spisie dwa razy. Rodzina siedzi w Wielkich Drogach od pokoleń i wróci w tej historii jeszcze nieraz: w metryce szkolnej z 1904 roku, na tablicy pamiątkowej z 1996 i pod listem odczytanym radnym Skawiny w 2019.

Budynek stanął po kilku latach starań i pracy komitetu. Zlikwidowano nauczanie prowadzone dotąd na terenie przysiółka Trzebol i wszystkie dzieci ze wsi zaczęły chodzić do jednej szkoły.

Z pierwszego rocznika w nowych murach zachowało się świadectwo Józefa Kowalówki, urodzonego 4 listopada 1925 roku w Wielkich Drogach. Dwuklasowa Publiczna Szkoła Powszechna mieszana, powiat wadowicki, rok szkolny 1936/37, numer trzy. Osiemdziesiąt trzy lata później ten sam człowiek napisze list do radnych Skawiny.

Sam budynek, po dobudowach z lat pięćdziesiątych, osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych, służył aż do otwarcia Centrum Edukacyjnego w 2026 roku. Dziewięćdziesiąt lat w jednych murach.

Ten sam typ formularza, te same rubryki, ten sam uczeń z Wielkich Dróg. Zmienił się tylko nagłówek.

Major Kowalówka od jesieni 1943 roku dowodził Obwodem Armii Krajowej Kraków-powiat. Scalił Armię Krajową z Narodową Organizacją Wojskową i Batalionami Chłopskimi, powołał Wojskową Służbę Ochrony Powstania oraz Wojskową Służbę Kobiet, przygotował grunt pod 12 Pułk Piechoty AK.

Przesłuchiwany w siedzibie gestapo przy ulicy Pomorskiej 2, został zamordowany po 9 lutego 1944 roku. Synowie, Adam i Tadeusz, obaj żołnierze Armii Krajowej, trafili na listę śmierci z 11 lutego i wkrótce także zginęli. Miejsca ich egzekucji i pochówku pozostają nieznane.

Żona, Stanisława „Marta”, łączniczka Armii Krajowej, przeszła śledztwo na Pomorskiej, więzienia w Krakowie i Tarnowie oraz obozy. Przeżyła jako jedyna z czworga.

Reforma szkół zbiorczych zabrała wsi starsze klasy. Mieszkańcy zapamiętali to na czterdzieści lat. Kiedy w 2019 roku znów pojawił się pomysł ograniczenia szkoły, reakcja była natychmiastowa.

Przez trzydzieści lat była to jedyna sala, w jakiej dzieci z Wielkich Dróg mogły mieć wychowanie fizyczne. W 2019 roku dyrekcja tłumaczyła radnym, że wuef odbywa się w salce katechetycznej. To właśnie o niej mowa.